Bilgisayar Yedeklemesi Nasıl Yapılır? 3-2-1 Kuralını Ev Kullanıcısına Uyarlamak

3-2-1 kuralı yedeklemede yıllardır tekrarlanan bir formül: verinin üç kopyası olsun, bu kopyalar iki farklı ortamda dursun ve biri başka bir fiziksel konumda bulunsun. Kurumsal sistemler için yazılmış gibi görünür, ama ev kullanıcısının başına gelebilecek her şeye cevap verir: diskin bozulması, bilgisayarın çalınması, bir fidye yazılımının dosyaları şifrelemesi, evde yaşanan bir su baskını. Sorun, kuralın kâğıt üzerinde basit, uygulamada dağınık olması. Aşağıda kuralı parçalarına ayırıp tek bilgisayarlı bir evde nasıl kurulacağını anlatıyoruz.

Her sayı neye karşı koruyor?

Kuralı ezberlemek yerine her sayının ayrı bir tehdide karşılık geldiğini görmek daha faydalı.

ParçaAnlamıKarşıladığı risk
3 kopyaOrijinal dosya artı iki yedekYedeklerden birinin de bozuk ya da eksik çıkması
2 farklı ortamÖrneğin dahili disk ve harici disk, ya da disk ve bulutAynı tür aygıtların aynı sebeple arızalanması
1 başka konumEvin dışında duran kopya: bulut ya da başka bir adresteki diskHırsızlık, yangın, su baskını gibi bütün evi etkileyen olaylar

Buradan çıkan ilk sonuç: aynı diskin içindeki ikinci bir klasör yedek sayılmaz. Bilgisayara sürekli takılı duran harici disk de tek başına yetmez, çünkü aynı fidye yazılımı ona da ulaşır ve aynı hırsız onu da alıp gider.

Tek bilgisayarlı bir ev için düzen

Bir dizüstü ya da masaüstü bilgisayarı olan bir hanede en uygulanabilir düzen şöyle kurulur. Birinci kopya bilgisayarın kendi diskidir, her gün çalıştığınız yer. İkinci kopya harici bir disktir; işletim sisteminin kendi aracıyla düzenli yedek alınır ve iş bitince disk çıkarılır. Üçüncü kopya ise bir bulut depolama hizmeti ya da ofiste, akraba evinde duran ikinci bir harici disktir.

Bulut tarafını kurmadan önce eşitleme ile yedekleme arasındaki farkı bilmek gerekir. Eşitleme hizmetleri bilgisayarınızdaki bir klasörü bulutta birebir aynı tutar. Bilgisayarda bir dosyayı silerseniz ya da bir fidye yazılımı dosyaları şifrelerse bu değişiklik de buluta yansır. O yüzden kullandığınız hizmetin silinen dosyaları ve eski sürümleri ne kadar süre sakladığını mutlaka öğrenin. Bulut depolamanın temel işleyişini bulut bilişim yazımızda daha ayrıntılı anlattık.

Kurulum adımları

Neyi yedekleyeceğinize karar verin

Her şeyi yedeklemek kolay görünür ama gereksiz yer ve zaman harcar. İşletim sistemi ve programlar yeniden kurulabilir, sizin ürettiğiniz dosyalar kurulamaz. Önceliği belgelere, fotoğraflara, videolara, e-posta arşivine, muhasebe ya da iş dosyalarına ve tarayıcı yer imlerine verin. Masaüstü ve İndirilenler klasörü sık unutulur, onlara da bakın.

Windows'ta yerel yedek

Windows'un yerleşik "Dosya Geçmişi" özelliği seçtiğiniz klasörlerin harici diske düzenli ve sürümlü kopyasını alır. Denetim Masası'ndan ya da ayarlarda arama yaparak bulabilirsiniz. Harici diski seçip özelliği açtığınızda Belgeler, Resimler ve Masaüstü gibi kitaplık klasörleri varsayılan olarak yedeklenir, isterseniz başka klasörler ekleyebilirsiniz. Sürümlü yedek, bir dosyanın dünkü hâline dönmenizi sağlar. Yanlışlıkla üzerine kaydedilmiş bir belgede bunun değeri hemen anlaşılır.

macOS'ta yerel yedek

Mac'te bu işi Time Machine yapar. Harici diski bağladığınızda sistem onu yedekleme diski olarak kullanmak isteyip istemediğinizi sorar. Sormazsa Sistem Ayarları'nın Genel bölümündeki Time Machine seçeneğinden ekleyebilirsiniz. Time Machine saatlik, günlük ve haftalık sürümler tutar, disk doldukça en eskileri siler.

Uzak kopyayı ekleyin

Bulut hizmeti kullanacaksanız yedeklemek istediğiniz klasörlerin gerçekten eşitlendiğini hizmetin web arayüzüne girip kendi gözünüzle kontrol edin. İkinci bir harici disk kullanacaksanız onu ayda bir eve getirip güncelleyin ve yeniden dış konuma götürün. Zahmetli bir yöntem, ama bulut kullanmak istemeyenler için tek gerçek seçenek bu.

Geri yüklemeyi deneyin

Kurulum burada bitmiş gibi görünür, ama asıl önemli adım bu. Yedekten rastgele birkaç dosyayı, örneğin eski bir fotoğrafı ve bir belgeyi, farklı bir klasöre geri yükleyin ve açılıp açılmadıklarına bakın. Hiç denenmemiş bir yedek, ihtiyaç duyduğunuz gün sürpriz çıkarabilir.

Harici disk ne büyüklükte olmalı?

Kesin bir oran vermek yerine şöyle düşünün: yedekleyeceğiniz klasörlerin toplam boyutuna bakın ve bunun üzerine rahatça büyüyebilecek bir disk seçin. Sürümlü yedekleme araçları aynı dosyanın farklı hâllerini sakladığı için yedek kaynaktan daha fazla yer kaplar. Disk dolduğunda Time Machine ve Dosya Geçmişi en eski sürümleri silerek devam eder; çalışma durmaz ama geriye dönebileceğiniz süre kısalır.

Disk türünde de basit bir ayrım var. Evde masada duran ve haftada bir takılan bir yedek diski için harici HDD kapasite açısından genellikle daha uygun. Sık taşınacak, çantada sarsılacak bir disk içinse harici SSD daha dayanıklı. Hangisini alırsanız alın, yedek diskini film arşivi ya da dosya taşıma gibi başka işlere kullanmayın. Yedek diski yalnızca yedektir.

En sık yapılan hatalar

Yedek diskini sürekli takılı bırakmak ilk sırada. Takılı kalan disk hem fidye yazılımına hem elektrik dalgalanmasına karşı bilgisayarla aynı riski taşır.

Eşitlemeyi yedek sanmak ikinci büyük hata. Silinen dosya her yerden silinir; sürüm geçmişi olmayan bir eşitleme hizmeti tek başına yedek değildir.

Yalnızca sistem imajı almak da eksik kalır. Bütün diskin görüntüsü değerlidir ama tek bir dosyayı geri getirmek için pratik değildir, dosya düzeyinde sürümlü yedekle birlikte kullanılmalıdır.

Uzak kopyayı ertelemek ise en tehlikelisi. "Bir gün buluta da atarım" diye bekleyen arşiv, evin başına gelen bir olayda yerel yedekle birlikte kaybolur. Bir de şifrelenmiş diskin şifresini diskin kutusuna yazmak var ki şifrelemeyi anlamsız kılar.

Bakım takvimi

Yedek bir kez kurulup unutulacak bir şey değil. Şu listeyi takviminize hatırlatıcı olarak eklemeniz yeter:

  • Her hafta harici diski bağlayın, yedeğin bitmesini bekleyin, diski çıkarın.
  • Her ay bulut hizmetinde son eşitleme tarihine bakın, uzak disk kullanıyorsanız güncelleyin.
  • Üç ayda bir birkaç dosyayı geri yükleyerek yedeği test edin.
  • Yılda bir harici diskin sağlık durumunu ve doluluğunu kontrol edin, yedeklenen klasör listesini güncelleyin.

Fidye yazılımına karşı ek önlem

Fidye yazılımları bilgisayara bağlı her diske ulaşmaya çalışır. Bu yüzden yerel yedek diskinin yalnızca yedek alınırken takılı olması, 3-2-1 kuralının en kolay ve en etkili tamamlayıcısıdır. Bazı bulut hizmetleri dosyaların toplu hâlde değiştiğini fark edince uyarı verir ya da belirli bir tarihe geri dönmenizi sağlar. Kullandığınız hizmette böyle bir özellik varsa nasıl çalıştığını önceden öğrenin. Fidye yazılımlarının nasıl yayıldığını siber güvenlik tehditleri yazımızda bulabilirsiniz.

Akla gelen sorular

Telefon fotoğraflarım bulutta, yine de yedek gerekir mi?

Bulut eşitlemesi tek bir kopyadır ve silmeleri de eşitler. Fotoğrafları yılda birkaç kez bilgisayara ya da harici diske indirmek eksik kopyayı tamamlar.

USB bellek yedek diski olur mu?

Küçük belge arşivleri için geçici bir çözüm olabilir. Ama USB bellekler kaybolmaya ve uzun vadede güvenilmez olmaya daha yatkın; asıl yedek için harici disk kullanın.

Yedek diski şifrelemeli miyim?

Evet, hele evin dışında saklanan diski. Windows'ta sürümünüz destekliyorsa BitLocker, macOS'ta Time Machine kurulumundaki şifreleme seçeneği bu işi görür. Şifreyi bir şifre yöneticisinde ya da güvenli bir yerde saklayın; unutursanız yedeğe siz de ulaşamazsınız.

Evde birden fazla bilgisayar varsa?

Her bilgisayara ayrı harici disk en basit çözüm. Tek büyük disk kullanacaksanız her bilgisayarın yedeğinin kendi klasöründe durduğundan ve yedekleme araçlarının birbirinin verisine dokunmadığından emin olun. Bilgisayar sayısı arttıkça ağa bağlı bir depolama cihazı düşünülebilir; ama o da sürekli açık ve ağa bağlı olduğu için onun da ayrı bir uzak kopyası olmalı.

Küçük bir örnek

Bir dizüstünüz, bir telefonunuz ve bir harici diskiniz olduğunu düşünün. Telefon fotoğrafları buluta eşitleniyor, dizüstündeki belgeler hiçbir yere gitmiyor. Bu düzende fotoğrafların iki kopyası var, belgelerin ise yalnızca bir. 3-2-1'e ulaşmak için yapılacak iş şaşırtıcı derecede az: dizüstünde Dosya Geçmişi ya da Time Machine'i harici diske açmak, belgeler klasörünü de bulut eşitlemesine eklemek ve ayda bir telefon fotoğraflarını bilgisayara indirmek. Böylece hem belgeler hem fotoğraflar üç kopyaya, iki ortama ve bir uzak konuma kavuşur.

3-2-1 kusursuz bir sistem değil, başarısızlığı dağıtmanın bir yolu. Üç kopyanın aynı gün, aynı sebeple kaybolma ihtimali çok düşük. Kurulumu bir akşamüstü bitirirsiniz; gerisi haftada birkaç dakikalık bir alışkanlık.

Yorumlar